Lanse mi, Lense mi? Türkçede Bir Efsanevi Kararsızlık
İstanbul’da, yoğun bir iş gününün ardından eve dönerken bir yanda telefonumda sürekli olarak haber akışını kontrol ederken, bir yanda da arkadaşlarla mesajlaşmaya devam ediyorum. Bir ara “lanse mi, lense mi?” konusu döner. Hani şu, dilde sıkça tartışılan, bazen kulağımızı tırmalayan ve bazen de kafamızı karıştıran kelime meselesi. Ben de yıllardır bunu doğru söylemeye çalışırken bir türlü emin olamadım. Ama sizce de garip değil mi? Hani bazen “lanse” demek gerekiyor ama bir bakıyorsunuz, yanlış bir şeyler söylüyorsunuz. Peki, bu kelimeler neler, ve aralarındaki fark ne? Gelin birlikte keşfedelim.
Kelimenin Kökeni ve Tarihçesi
İlk kez duyduğumda, ‘lanse’ kelimesini Fransızca bir kelime sanmıştım. Ama sonra öğreniyorum ki bu kelime, aslında İngilizce “launch” kelimesinin bir uyarlaması. Türkçeye nasıl geçmiş, nasıl şekil değiştirmiş, tartışılır. “Lanse” kelimesinin dilimize girmesi, özellikle iş dünyasında, reklamcılıkta ve pazarlamada popülerleşmiş bir kavram olarak dikkat çekiyor. Her şey bir ürünün veya hizmetin tanıtılmasına, piyasaya sürülmesine dair bir ifade kullanmak için kullanılıyor.
Öte yandan “lense” kelimesi de günlük dilde sıkça karşımıza çıkıyor. Özellikle gözlük, lens, optik gibi alanlarda bu kelimeyle daha sık karşılaşıyoruz. Ancak bazı insanlar, dildeki bu iki kelimenin benzerliğinden dolayı yanlışlıkla bu kelimeleri birbirinin yerine kullanıyorlar. Bence bunu anlamak zor değil. Çünkü ikisi de kulağa benzer geliyor, birine alışmak daha kolay. Ama “lense” aslında sadece gözlükle, lensle ilgili bir kelime.
Bugünkü Tartışma: Lanse mi, Lense mi?
Günümüz dilinde, “lanse mi, lense mi?” sorusu sürekli gündeme geliyor. Hatta bir arkadaşım geçen gün bana bunu sordu. “Ya ben yıllardır ‘lanse’ diyorum, yanlış mı yapıyordum?” dediğinde, “Hadi canım, yanlış yapmadın,” dedim ama biraz da kafam karıştı. Aslında, doğru olanı söylemek için bazı kurallar var, fakat insanlar bu iki kelimenin karışması konusunda sürekli hata yapabiliyor.
Bir yanda ‘lanse’, diğer yanda ‘lense’… Hangisini doğru kullandığınıza dair bir yön gösterici olması açısından örnek verelim. Biri bir markayı tanıtırken, “Yeni ürünümüzü tanıttık, lanse ettik,” der. Bu, doğru kullanımdır. Ama aynı kişi, “Gözlüklerimi lense ettiler,” dediğinde, işte bu yanlıştır. Burada kullanılması gereken kelime “lens” olmalıydı.
Günlük Hayatta “Lanse mi, Lense mi?”
Bir hafta sonu, kahvemi içip kahvaltımı yaptıktan sonra arkadaşlarla buluşmaya gitmiştim. Sohbet döner, yine bu dil meselesine gelir. İşte o an, konuyu açan kişi “lanse” kelimesini doğru kullandığını düşünüyor. Ama bir de ben vardım. İçimden bir şeyler söylemek istedim ama sonra dedim ki, “İyi de, bu gerçekten önemli mi?” Ne demek istiyorum, “Evet, doğru kelimeyi kullanmak dilimize değer katabilir,” diyorum ama bazen de başka konular daha önemli. Dilin doğru kullanılmasının sosyal yaşantımızdaki rolü büyük ama bazen de biraz esneklik gerekli. Tıpkı “lense mi, lanse mi?” sorusunda olduğu gibi.
Geçmişten Geleceğe: Lanse mi, Lense mi?
Bu kelimelerin zaman içindeki evrimi bana ilginç geliyor. Teknolojinin, medyanın hızla ilerlediği bir dönemde, dilin de şekil değiştirmesi oldukça doğal. Belki de dildeki bu kaymalar, bizim dünyayı daha hızlı algılayabilmemize katkı sağlıyor. Belki de ilerleyen yıllarda, yeni nesiller “lanse”yi değil de “lense”yi daha çok kullanacak. Bu konuda, dili kullanmanın çok da önemli olmadığına dair düşüncelerim var. Sonuçta, iki kelimenin arasındaki farkı ayırt etmek zor olsa da, dildeki esneklik her zaman var. İlerleyen yıllarda birçoğumuz daha farklı anlamlar yükleyeceğiz, belki daha da önemli olacak.
Peki ya ben? Bugün hala doğru şekilde “lanse” diyorum ama bilemiyorum, belki yarın yanlışlıkla “lense” derim. Sonuçta, Türkçe çok zengin bir dil, dilsel kaymalar da hayatın bir parçası. Ama yine de dilimize, kelimelerimize sahip çıkmalıyız, çünkü ne demişler: “Dil, toplumun aynasıdır.” O zaman dildeki bu kararsızlıkların ve yanılgıların da zamanla doğal birer parçası olduğuna inanıyorum.
Sonuç: Lanse mi, Lense mi?
Sonuçta, dildeki her yanlış anlamlandırma gibi bu tartışma da biraz keyfi ve zamana bağlı. Kimimiz “lanse” derken, kimimiz “lense” diyebiliyor. Ama önemli olan, kelimelerin anlamını, ne anlatmak istediğimizi doğru aktarabilmek. Bazen dilde yanlış yapmaktan korkmamıza gerek yok. Dilin doğru kullanımı ve anlam taşıması her şeyin önündedir. Ama işin sonunda, bence hepimiz bu kararsızlıkla yaşamaya devam edeceğiz, tıpkı başka birçok kelimede olduğu gibi.